స్వచ్ఛతా హీ సేవా 2026
పూర్తి మార్గదర్శకాలు
ప్రధాన థీమ్: “Swachhata Mein Sahbhag; Swachh Bharat, Viksit Bharat”
(స్వచ్ఛతలో భాగస్వామ్యం — స్వచ్ఛ భారత్, అభివృద్ధి చెందిన భారత్)
01 నేపథ్యం
మహాత్మా గాంధీ జయంతి అయిన అక్టోబర్ 2వ తేదీని స్వచ్ఛ భారత్ దివస్గా నిర్వహిస్తున్నారు. స్వచ్ఛ భారత్ కోసం ప్రజల్లో స్వచ్ఛంద సేవా భావం, సామూహిక భాగస్వామ్యాన్ని పెంచేందుకు 2017 నుంచి ప్రతి సంవత్సరం “స్వచ్ఛతా హీ సేవా (SHS)” పక్షోత్సవ కార్యక్రమం నిర్వహిస్తున్నారు. ప్రతి సంవత్సరం ఈ కార్యక్రమం సెప్టెంబర్ 17 నుంచి అక్టోబర్ 2 వరకు జరుగుతుంది.
గత సంవత్సరాల థీమ్లు
2024: “స్వభావ్ స్వచ్ఛతా, సంస్కార్ స్వచ్ఛతా”
2025: “స్వచ్ఛోత్సవ్”
2026లో ప్రత్యేక దృష్టి
- Solid Waste Management Rules, 2026 పై అవగాహన
- వివిధ వర్గాల బాధ్యతలు, పాత్రలపై అవగాహన
- విద్యార్థులు, యువత భాగస్వామ్యం
- ప్రజల భాగస్వామ్యం (Jan Bhagidari)
- స్వచ్ఛమైన, అభివృద్ధి చెందిన భారతదేశం కోసం సామూహిక బాధ్యత
02 SHS 2026లో 5 ప్రధాన స్తంభాలు
2026 కార్యక్రమంలో ప్రధానంగా ఈ ఐదు అంశాలపై కార్యక్రమాలు నిర్వహించాలని మార్గదర్శకాలు సూచిస్తున్నాయి.
Cleanliness Target Units (CTUs) & Clean Public Places
నిర్లక్ష్యానికి గురైన చెత్త ప్రాంతాల మార్పిడి, బహిరంగ ప్రదేశాల ప్రత్యేక శుభ్రత
Swachh Paathshala – Yuva for Swachhata
పాఠశాలలు, విద్యార్థులు, యువత భాగస్వామ్యం
SafaiMitra Suraksha Seva Evam Samman Shivir
పారిశుద్ధ్య కార్మికుల ఆరోగ్యం, భద్రత, సన్మానం
Jan Bhagidari for Swachhata
ప్రజల భాగస్వామ్యంతో అవగాహన కార్యక్రమాలు
Swachhata Se Samriddhi
చెత్తను వనరుగా మార్చడం — Waste to Wealth
03 రోజువారీ కార్యక్రమాల టైమ్లైన్
సెప్టెంబర్ 17 నుంచి అక్టోబర్ 2, 2026 వరకు రోజుల వారీగా నిర్వహించాల్సిన కార్యక్రమాలు
Swachh Paathshala – Yuva for Swachhata
ఈ రెండు రోజుల్లో ప్రధానంగా పాఠశాలలు, విద్యార్థులు మరియు యువతను భాగస్వామ్యం చేయాలి.
- Solid Waste Management Rules 2026పై అవగాహన
- 4-way source segregationపై ప్రదర్శనలు
- 6–12 తరగతుల విద్యార్థులకు Waste Management కేంద్రాల సందర్శనలు
- Swachhata Gyan Yatra
- నీటి సంరక్షణ, Rainwater Harvestingపై చర్చలు
- Swachhata మరియు నీటి నిర్వహణపై డిబేట్లు
- స్కూల్ ప్రిన్సిపల్స్, Eco Clubs, MyBharat Volunteers తదితరుల భాగస్వామ్యం
- Reduce, Reuse, Recycle (RRR)పై ప్రచారం
- పుస్తకాలు, బొమ్మలు, బట్టలు, షూస్, ఎలక్ట్రానిక్ వస్తువుల పునర్వినియోగం/రీసైక్లింగ్ కోసం సేకరణ
- Wall Painting / Art Competitions
Cleanliness Target Units (CTUs) / Garbage Vulnerable Points
ఈ రెండు రోజుల్లో గుర్తించిన అత్యంత సమస్యాత్మక చెత్త ప్రాంతాలను శుభ్రపరచి పూర్తిగా మార్చాలి.
- Garbage Vulnerable Points (GVPs) గుర్తింపు
- Cleanliness Target Units (CTUs) ఎంపిక
- సమయపాలనతో శుభ్రపరచడం
- ప్రాంతాల సుందరీకరణ
- Selfie Points ఏర్పాటు
- Social Media ద్వారా ప్రచారం
- స్థానిక ప్రజలు, NGOs, CSOs, యువత తదితరుల భాగస్వామ్యం
Clean Public Places
ఎక్కువ మంది ప్రజలు వచ్చే ప్రదేశాల్లో ప్రత్యేక శుభ్రత కార్యక్రమాలు నిర్వహించాలి.
ముఖ్య ప్రదేశాలు
మార్కెట్లలో
- 4-way waste segregation
- Plastic-free మార్కెట్లు
- Litter-free మార్కెట్లు
- స్వంత Cloth Bag తీసుకురావాలని ప్రచారం
- Gutka/Pan Masala sachets, cigarette butts వంటివి ఎక్కడపడితే అక్కడ వేయకుండా అవగాహన
- SWM Rules 2026పై ప్రచారం
కాలనీలు / గ్రామాలు
- RWAs, గ్రామ సంస్థలు తమ పరిసరాలను పరిశుభ్రంగా ఉంచాలి
- అవసరమైన చోట Bulk Waste Generators (BWGs)గా నమోదు కార్యక్రమాలు
పబ్లిక్ టాయిలెట్లు
- సక్రమంగా ఉపయోగించడం, నిర్వహణ, User Feedback
- Do’s & Don’tsపై ప్రచారం
- “Use Karo, Flush Karo”పై అవగాహన
- గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో CSC/Public Toilets నిర్వహణ సమీక్ష
Jan Bhagidari Advocacy Drives & Sports for Swachhata
ఈ తేదీల్లో ప్రజల భాగస్వామ్యంతో ప్రత్యేక అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించాలి.
ప్రధాన అంశాలు
కార్యక్రమాలు
- Door-to-door Awareness
- Home Composting ప్రచారం, Compost పంపిణీ
- No Littering ప్రచారం
- Single-use Plasticకు వ్యతిరేకంగా ప్రచారం
- Cloth Bags వినియోగం
- Disposable Cups/Cutleryకు బదులుగా Steel/Glass వస్తువుల వినియోగం
Sports for Swachhata
స్కూళ్లు, కాలేజీలు, గ్రామపంచాయతీలు, RWAs మొదలైన చోట్ల స్థానిక క్రీడలు, సంప్రదాయ క్రీడలు, Zero Waste Sports Events నిర్వహించవచ్చు. అలాగే Neki Ki Deewar, RRR Centres ద్వారా Used clothes/books/toys collection, Repair, Reuse, Redistribution, Recycling కార్యక్రమాలు చేపట్టాలి.
Sports for Swachhata & Post-Event Cleanliness
- Ganesh Visarjan తర్వాత చెరువులు/ఘాట్ల వద్ద శుభ్రత
- పూలు మరియు పూజా సామగ్రి వ్యర్థాలను Compost చేయడం
- Zero-Waste Sporting Competitions
- క్రీడా మైదానాలను శుభ్రపరచడం
World Tourism Day — Clean Tourist Sites
పర్యాటక ప్రదేశాల్లో శుభ్రత కార్యక్రమాలు:
- పబ్లిక్ టాయిలెట్ల శుభ్రత
- ASI Monumentsకు SHS సందేశంతో illumination
- Responsible Tourism
- మంచి Civic Behaviourపై ప్రచారం
Swachhata Se Samriddhi
చెత్తను కేవలం వ్యర్థంగా కాకుండా విలువైన వనరుగా మార్చడంపై దృష్టి. ప్రధాన భావనలు: Waste is Wealth, Waste to Art.
Kabaad Se Jugaad
పాత బట్టలు, పేపర్, ప్లాస్టిక్, E-waste వంటి వాటితో ఉపయోగకరమైన వస్తువులు తయారు చేయడం.
Kabaad Se Kala
చెత్త పదార్థాలతో కళాకృతులు, Murals, Sculptures, Decorative Items తయారు చేయడం. Local Art Colleges, Youth Groups, Design Institutes, Schools, Artists భాగస్వామ్యం.
SafaiMitra Suraksha Evam Samman Shivir
Sanitation Workers కోసం ప్రత్యేక శిబిరాలు నిర్వహించాలి.
- Health Check-ups & Health Screening
- అవసరమైన చోట Referral
- PPE Kits, Safety Equipment, Protective Gear
- Social Welfare Schemesకు Linkage
- Sanitation Workersను సన్మానించడం
- కుటుంబ సభ్యులకు అవసరమైన సహాయం
Ek Din, Ek Ghanta, Ek Saath
అక్టోబర్ 1, 2026 ఉదయం 8 గంటలకు దేశవ్యాప్తంగా ఒకేసారి శ్రమదానం/శుభ్రత కార్యక్రమాలు నిర్వహించాలని మార్గదర్శకాలు సూచిస్తున్నాయి.
స్థానిక స్థాయిలో: CTU Transformation, Shramdaan, Plogging — Citizens, Youth Groups, NGOs, CSOs, Volunteers భాగస్వామ్యం. అత్యధిక ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని ప్రోత్సహించాలి.
Swachh Bharat Diwas
- Prabhat Pheris
- Competitions & Awards
- Clean & Green Mandaps
- RWAs గుర్తింపు
- Local Bodies/Organizations/Volunteers గుర్తింపు
- Public Places శుభ్రత
అన్ని పండుగలు ముగిసిన 24 గంటల్లోపు శుభ్రత కార్యక్రమాలు చేపట్టాలని సూచించారు.
గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో
Special Gram Sabhas నిర్వహించవచ్చు:
- SWM Rules 2026పై అవగాహన
- Swachh Seva Aankalan
- Self-assessment ఫలితాల చర్చ
- Swachhata Pledge
- Plantation Drives
పట్టణ ప్రాంతాల్లో
Special Council Meetings నిర్వహించి:
- 4-way source segregation demonstrations
- SWM Rules 2026 awareness
- Bulk Waste Generators Registration
04 నీటి వనరుల & కార్యాలయాల స్వచ్ఛత
నీటి వనరుల శుభ్రత
చెరువులు, నదులు, ఘాట్లు, బీచ్లు, కాలువలు, నాళాలు — శుభ్రపరిచే కార్యక్రమాలు నిర్వహించాలి. అలాగే కింది వాటి పునరుద్ధరణ చేపట్టాలి:
కార్యాలయాల్లో స్వచ్ఛత
- చెత్తను వేరు చేయాలి, Recycling ప్రోత్సహించాలి
- Clean Desk & Clean Campus విధానం
- Digital Documents వినియోగం, అనవసర Printing తగ్గింపు
- Eventsలో Digital Banners వినియోగం
- Meetingsలో Reusable Bottles/Cups వినియోగం
05 SafaiMitra — పారిశుద్ధ్య కార్మికుల సంక్షేమం
Local Bodies ద్వారా Road Sweeping, Door-to-door Waste Collection, Sewer/Septic Tank Mechanical Desludging వంటి పనులు చేసే Direct Employees, Contract Workers, Outsourced Workers అందరినీ SafaiMitra / Sanitation Workersగా పరిగణిస్తారు.
SafaiMitraలకు అందించగల ప్రభుత్వ పథకాల అనుసంధానం
| ప్రయోజనం | పథకం |
|---|---|
| ఇల్లు | PMAY |
| ఇంటి నీటి కనెక్షన్ | AMRUT, Jal Jeevan Mission, State Schemes |
| మరుగుదొడ్డి | SBM Urban & Grameen |
| విద్యుత్ | Saubhagya |
| LPG | PM Ujjwala Yojana |
| Health Insurance | Ayushman Bharat / PM-JAY |
| Insurance | PM Suraksha Bima Yojana / PM Jeevan Jyoti Bima Yojana |
| Immunisation | Mission Indradhanush |
| Credit | Swachhata Udyami Yojana |
| Banking | PM Jan Dhan Yojana |
అర్హత ఉన్న ఇతర Central/State Government ప్రయోజనాలను కూడా పరిగణించవచ్చు.
06 CTU (Cleanliness Target Unit) వివరాలు
CTU అంటే ఏమిటి?
సాధారణంగా నిర్లక్ష్యం చేయబడిన చెత్త ప్రదేశాలు, చిన్న legacy dumpsites, సాధారణ శుభ్రత కార్యక్రమాలతో సులభంగా శుభ్రం చేయలేని ప్రాంతాలు, పర్యావరణం-ఆరోగ్యం-పరిశుభ్రతకు ప్రమాదం కలిగించే ప్రదేశాలను CTUగా గుర్తిస్తారు. చిన్న గ్రామాలు/Local Bodiesలో సాధ్యమైన చోట ప్రతి Ward/Gram Panchayatకు కనీసం ఒక difficult black spot గుర్తించవచ్చు. పెద్ద ప్రాంతాల్లో వీలైనన్ని సమస్యాత్మక ప్రదేశాలను గుర్తించాలని సూచించారు.
Swachhata App ద్వారా CTU గుర్తింపు
పట్టణ ప్రాంతాల్లో Swachhata App ద్వారా ప్రజలు Garbage, Sanitation Problems, Neglected Garbage Spots వంటి సమస్యలను గుర్తించి రిపోర్ట్ చేయవచ్చు. గుర్తించిన ప్రాంతాలను SHS 2026 Portalలో CTUలుగా నమోదు చేయవచ్చు.
CTU శుభ్రపరిచిన తర్వాత
శుభ్రం చేసిన ప్రాంతాన్ని మళ్లీ చెత్త కుప్పగా మారకుండా Wall Paintings, Waste-to-Art, Beautification, Local Culture themes, No Littering, No Spitting, No Single-use Plastic వంటి అంశాలతో అభివృద్ధి చేయాలి. స్థానిక ప్రజలు ఆ ప్రదేశాన్ని భవిష్యత్తులో కూడా నిర్వహించే బాధ్యత తీసుకునేలా ప్రోత్సహించాలి. ఒక చెత్త ప్రాంతాన్ని శుభ్రం చేసి మరో చోట కొత్త చెత్త కుప్ప సృష్టించకూడదని మార్గదర్శకాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.
Public Places మరియు CTU మధ్య తేడా
Public Places
ప్రజలు నిరంతరం ఎక్కువగా వచ్చే ప్రదేశాలు — Offices, Schools, Hospitals, Railway Stations, Airports, Sports Facilities, Beaches, Places of Worship వంటివి.
CTU
ప్రత్యేకంగా గుర్తించి, Targeted Intervention అవసరమైన నిర్లక్ష్యానికి గురైన/కష్టంగా శుభ్రం చేయగల చెత్త ప్రాంతం.
రెండింటినీ వేర్వేరుగా వర్గీకరించాలని మార్గదర్శకాలు చెబుతున్నాయి.
07 పబ్లిక్ టాయిలెట్లు — FACES ప్రమాణాలు
పబ్లిక్ మరియు Community Toilets FACES ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి.
టాయిలెట్ల తనిఖీ చెక్లిస్ట్
- నీటి సరఫరా / Functional Tap
- Toilet Seat సరిగా ఉందా?
- Lighting
- Ventilator / Exhaust
- Functional Flush
- Mug
- Overall Cleanliness
- Child/PWD Friendly
- Common Dustbin
- Wash Basin
- Liquid Soap / Soap Bar
- Clean Mirror
08 పాఠశాలల్లో కార్యక్రమాలు
School Cleanliness
విద్యార్థులు, టీచర్లు, తల్లిదండ్రులు, కమ్యూనిటీ కలిసి Classrooms, Corridors, Playgrounds, Common Areas శుభ్రపరచవచ్చు. Plantation మరియు Beautification కూడా నిర్వహించవచ్చు. అయితే విద్యార్థులు స్వయంగా మరమ్మతులు చేయకూడదు; లోపాలను అధికారులకు తెలియజేయాలని సూచించారు.
Swachhata Pledge
పాఠశాలల్లో Students, Teachers, Staffతో Swachhata Pledge నిర్వహించవచ్చు — MyGov లేదా ఇతర మార్గాల్లో.
Swachhata Gyan Yatra
విద్యార్థులను Waste Management Facilities సందర్శించేలా చేయాలి. 6–12 తరగతుల విద్యార్థులకు ప్రత్యేకంగా ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని సూచించారు.
Swachhata Evam Jal Sanchay Samvad
పాఠశాలల్లో చర్చించాల్సిన అంశాలు:
- వ్యక్తిగత పరిశుభ్రత
- చేతులు సబ్బుతో కడుక్కోవడం
- శుభ్రమైన, సురక్షితమైన టాయిలెట్లు
- Rainwater Harvesting
- Menstrual Hygiene
- Safe Drinking Water
- 4-way Source Segregation
- Waste Disposal
- Reduce, Reuse, Recycle
- No Littering, Single-use Plastic తగ్గింపు
- పర్యావరణ బాధ్యత
- Greywater/Wastewater Management, Treated Water Reuse, SWM Rules 2026
పాఠశాల పోటీలు
నిర్వహించదగిన పోటీలు:
థీమ్స్:
09 Jan Bhagidari & Swachhata Se Samriddhi
Jan Bhagidari — ప్రజల భాగస్వామ్యం
SHS 2026లో Local Bodies, CPSEs, NGOs, CSOs, Industries, Associations, Central Ministries — అందరూ కలిసి ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచాలి.
ప్రజల కోసం సూచించిన కార్యక్రమాలు:
Swachhata Se Samriddhi
చెత్తను ఉపయోగకరమైన వస్తువులుగా మార్చడం ప్రధాన లక్ష్యం.
Kabaad Se Jugaad
Waste materialsతో ఉపయోగకరమైన వస్తువులు, Functional Products, Marketable Products తయారు చేయడం.
Kabaad Se Kala
Wasteతో Murals, Sculptures, Decorative Items, Furniture, Planters, Benches, Lamp Posts తయారు చేయవచ్చు.
Plastic Recycling Melas & RRR Centres
Urban areasలో Bulk Waste Generators (BWGs) + Recyclers కలిసి Plastic Recycling Melas నిర్వహించవచ్చు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో Plastic Waste Management Units (PWMUs) కోసం forward linkagesను బలోపేతం చేయవచ్చు.
RRR (Reduce, Reuse, Recycle) Centresను ఏర్పాటు చేయాలి లేదా ఇప్పటికే ఉన్నవాటిని బలోపేతం చేయాలి. ఇవి Community Hubsగా పనిచేయాలి — Used Clothes, Books, Toys, Household Items సేకరించి Repair, Reuse, Redistribution, Recycling చేయవచ్చు.
10 Annexure — Swachh Food Streets
SHS 2026లో Swachh Food Streets కూడా ముఖ్యమైన కార్యక్రమంగా ఉంది.
Vendors కోసం
Street Vendors, Restaurants, Stall Ownersకు రెండు binsలో చెత్త వేయడం, No Littering, Hygiene Standards, Systematic Waste Disposalపై అవగాహన కల్పించాలి.
Waste Collection
రోజువారీగా Segregated Waste Collection → Processing జరగాలి. Organic waste కోసం Composting, recyclable materials కోసం Recycling facilitiesతో ULBలు భాగస్వామ్యం చేయాలి.
SHGs బాధ్యతలు
- Daily Cleanliness
- Waste Segregation Monitoring
- Community Engagement
- Periodic Maintenance
SafaiMitras బాధ్యతలు
- Waste Collection Operations
- Sanitation Equipment Maintenance
- Standards పాటించేలా చూడటం
11 Branding, ప్రచారం & Reporting
SHS 2026 Branding
SHS 2026 కోసం Logo, Creatives, Banners, Hoardings, Standees వంటి Branding Material అందుబాటులో ఉంటుంది. అవసరానికి అనుగుణంగా స్థానిక భాషల్లోకి అనువదించుకోవచ్చు.
ప్రచారం — 360 Degree Advocacy
Interpersonal & Digital
- Door-to-door, SHG mobilisation
- Schools, Colleges, Community Organisations
- Digital & Social Media: X/Twitter, Facebook, Instagram, LinkedIn
అధికారిక X handles: @SwachhBharatGov, @SwachhBharat, @MoHUA_India, @MoJSDDWS
Mass Media
- Local Channel Discussions
- TV, Radio
- Success Stories
సాధారణ Newspaper Advertisementsను నివారించాలని మార్గదర్శకాల్లో పేర్కొన్నారు.
Campaign Reporting
అన్ని కార్యక్రమాల ఫలితాలను ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన Swachhata Hi Seva 2026 Portalలో నమోదు చేసి నివేదించాలి.
12 ముఖ్యమైన తేదీలు — ఒకే పట్టికలో
| తేదీ | కార్యక్రమం |
|---|---|
| 10 సెప్టెంబర్ | Coordination Committees మొదటి సమావేశం |
| 15 సెప్టెంబర్ | CTU Portal Mapping పూర్తి |
| 16 సెప్టెంబర్ | National Curtain Raiser |
| 16 సెప్టెంబర్ | Preparatory Work పూర్తి |
| 17 సెప్టెంబర్ | SHS 2026 ప్రారంభం |
| 17–18 సెప్టెంబర్ | Swachh Paathshala – Yuva |
| 19–20 సెప్టెంబర్ | CTU/GVP Transformation |
| 21–22 సెప్టెంబర్ | Clean Public Places |
| 23–24 సెప్టెంబర్ | Jan Bhagidari Advocacy |
| 25–26 సెప్టెంబర్ | Sports for Swachhata |
| 27 సెప్టెంబర్ | World Tourism Day |
| 28–29 సెప్టెంబర్ | Swachhata Se Samriddhi |
| 30 సెప్టెంబర్ | SafaiMitra Suraksha Evam Samman Shivir |
| 1 అక్టోబర్ | Ek Din, Ek Ghanta, Ek Saath |
| 2 అక్టోబర్ | Swachh Bharat Diwas |
ఈ తేదీలు PDFలోని Key Timelines మరియు campaign calendar ఆధారంగా ఇవ్వబడ్డాయి.
SHS 2026 ప్రారంభం — సెప్టెంబర్ 17
17 సెప్టెంబర్ 2026న SHS 2026 అధికారికంగా ప్రారంభమవుతుంది. ప్రారంభ కార్యక్రమాల్లో Government/Private Schools, Awareness Drives, SafaiMitra Camps, CTU Drives, Swachhata Activities నిర్వహించవచ్చు.
13 ముఖ్యంగా గుర్తుపెట్టుకోవాల్సిన 10 విషయాలు
- SHS 2026 = సెప్టెంబర్ 17 నుంచి అక్టోబర్ 2 వరకు
- ప్రధాన థీమ్ — Swachhata Mein Sahbhag; Swachh Bharat, Viksit Bharat
- 5 ప్రధాన స్తంభాలు
- SWM Rules 2026పై ప్రత్యేక అవగాహన
- 4-way source segregationకు ప్రాధాన్యత
- CTU/GVP Transformation
- విద్యార్థులు, యువతకు ప్రత్యేక భాగస్వామ్యం
- SafaiMitras కోసం Health + Welfare + Safety Camps
- 1 అక్టోబర్ ఉదయం 8 గంటలకు — Ek Din, Ek Ghanta, Ek Saath
- 2 అక్టోబర్ — Swachh Bharat Diwas
అన్ని కార్యక్రమాల Reporting — SHS 2026 Portal.
మా వాట్సాప్ ఛానెల్లో జాయిన్ అవ్వండి
AP ప్రభుత్వ పథకాలు & జాబ్ అప్డేట్స్ కోసం జాయిన్ అవ్వండి!
Join WhatsApp Channel
